Θα είναι η τελευταία φορά που το Υπουργικό Συμβούλιο, η κυβέρνηση δηλαδή, θα επιλέξει ηγεσία στη Δικαιοσύνη ή, με την επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος, οι επόμενοι ανώτατοι δικαστικοί που θα ηγηθούν των τριών ανώτατων δικαστηρίων θα έχουν την επιλογή ευρύτερης κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας;
H ψηφοφορία που διεξήχθη την εβδομάδα που μας πέρασε στον Αρειο Πάγο, όπου ανώτατοι δικαστικοί και εισαγγελείς ψήφισαν για τον υποψήφιο Πρόεδρο και Εισαγγελέα του ανώτατου δικαστηρίου, πραγματοποιήθηκε με βάση πρόσφατο νόμο, που εφαρμόζεται για δεύτερη φορά, και δίνει το δικαίωμα στους ίδιους τους δικαστές να γνωμοδοτούν για τα πρόσωπα που επιθυμούν να συγκροτήσουν την ηγεσία του ανώτατου δικαστηρίου στο οποίο υπηρετούν.
Η συμμετοχή των ίδιων των δικαστών, έστω και γνωμοδοτικά, στην επιλογή ηγεσίας της Δικαιοσύνης υπήρξε απότοκος των επί σειρά ετών παρατηρήσεων για το κράτος δικαίου που λάμβανε η χώρα μας από τις εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Προβληματισμός για την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης
Ωστόσο η ουσιαστική αυτή βελτίωση στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης δεν άμβλυνε τις έντονες επικρίσεις για επιλογές που θέτουν σε αμφισβήτηση την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, καθώς ο τρόπος που μεταπολιτευτικά επιλέγεται η ηγεσία της έχει αποτελέσει μόνιμο στοιχείο πολιτικού και θεσμικού προβληματισμού, χωρίς μέχρι σήμερα, παρά τις βελτιώσεις, το σύστημα επιλογής να έχει ουσιαστικά μεταβληθεί.
Κυρίαρχο το Υπουργικό Συμβούλιο
Με τα σημερινά δεδομένα, πέραν των ίδιων των δικαστών, γνώμη παρέχει για την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης και η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής, ενώ την κυρίαρχη εξουσία επιλογής διαθέτει το Υπουργικό Συμβούλιο μετά από πρόταση του υπουργού Δικαιοσύνης.
Η κυβερνητική πρόταση
Οι προβληματισμοί για αλλαγή του ισχύοντος συστήματος έχουν διατυπωθεί κατά κόρον τις τελευταίες δεκαετίες από πολιτικούς, συνταγματολόγους, νομικούς, δικαστικούς, εν ενεργεία και αφυπηρετήσαντες. Τι προτείνεται, λοιπόν, τώρα που η αναθεώρηση του Συντάγματος έχει και πάλι δρομολογηθεί και πόσο η πρόταση της κυβέρνησης για αυτό το βαρύ θεσμικό θέμα βρίσκει σύμφωνους τους ίδιους τους δικαστικούς;
Η κυβέρνηση, σύμφωνα με την πρόταση που ανακοίνωσε, προτείνει η επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης να γίνεται από κοινοβουλευτικό όργανο (το οποίο προς το παρόν δεν προσδιορίζεται) μετά τις αποφάσεις των ίδιων των δικαστών, δηλαδή τις ψηφοφορίες των Ολομελειών των ανώτατων δικαστηρίων.
Πληροφορίες του «Βήματος» αναφέρουν ότι η κυβέρνηση κινείται ανάμεσα στην επιλογή είτε της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής, η οποία και σήμερα εκφέρει γνώμη για την επιλογή της ηγεσίας, είτε για την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας, κάτι που μένει να οριστικοποιηθεί.
Οι θέσεις των Ανώτατων Δικαστικών
Ωστόσο, η κυβερνητική πρόταση αποκρούεται από το σύνολο σχεδόν των ανώτατων δικαστικών που υπηρέτησαν σε θεσμικά πόστα, υπηρετούν σήμερα σε ηγετικές θέσεις στη Δικαιοσύνη, είτε υπηρέτησαν στο παρελθόν.
Σε δημόσιες τοποθετήσεις τους, τόσο η πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου όσο και ο επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Κων. Μενουδάκος, που υπήρξε επί χρόνια επικεφαλής της Ανεξάρτητης Αρχής για τα Προσωπικά Δεδομένα, αλλά και η επίσης επίτιμη πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Ειρήνη Σαρπ (επικεφαλής της Επιτροπής Ανταγωνισμού) και πολλοί ακόμα τάσσονται υπέρ της άποψης να μείνει η αρμοδιότητα της επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση, αλλά με την απόλυτη δέσμευση ότι θα επιλέγει κάποιον από τους τρεις που ψηφίζονται ως υποψήφιοι από τους ίδιους τους δικαστικούς.
Την ίδια θέση για διατήρηση του ισχύοντος συστήματος μετά την παροχή γνώμης από τους ίδιους τους δικαστές, εκτός από τη Βουλή που το είχε ήδη για χρόνια, έχουν λάβει δημόσια ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Μιχάλης Πικραμένος, προκάτοχοί του αλλά και πλειάδα άλλων ανώτατων δικαστικών.
Η πρόταση της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων για αυτοδιοίκητο
Στον αντίποδα κινείται η Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων που προτείνει η ίδια η Δικαιοσύνη να επιλέγει την ηγεσία της, χωρίς την παρεμβολή άλλων εξουσιών (Βουλής ή κυβέρνησης).
Πάντως, όποια λύση κι αν τελικά επιλεγεί στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Συντάγματος, το βέβαιο είναι, όπως σημειώνουν ανώτατοι δικαστικοί, πως το μόνο που πλέον δεν μπορεί να αλλάξει είναι η συμμετοχή με γνώμη των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης.
Ηγεσία σε ΣτΕ και Αρειο Πάγο
Και για την ιστορία. Με την ψηφοφορία που διεξήχθη στον Αρειο Πάγο για νέο Πρόεδρο και νέο Εισαγγελέα, οι ανώτατοι δικαστικοί και εισαγγελείς έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης στον αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου Παν. Λυμπερόπουλο για την προεδρία του ανώτατου δικαστηρίου και στον Ευ. Μπακέλα για τη θέση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου.
Η τελική επιλογή ηγεσίας στον Αρειο Πάγο θα γίνει μετά τη γνωμοδότηση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής στο τέλος του μήνα από το Υπουργικό Συμβούλιο. Για το Συμβούλιο της Επικρατείας η θητεία του προέδρου του Μιχάλη Πικραμένου λήγει σε έναν χρόνο, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με το Ελεγκτικό Συνέδριο.